İklim krizi ağaçları önce içten kurutuyor: Bilim insanları 'sessiz yıkım' uyarısı yaptı
Yaz aylarında rekor sıcaklarla zayıflayan ağaçların, El Niño'nun tetikleyeceği sonbahar fırtınalarında kitlesel olarak devrilebileceği belirtiliyor.
Londra'daki Kraliyet Botanik Bahçeleri'nden (Kew Gardens) bilim insanları, 2026 yazında İngiltere'yi vuran aşırı sıcak hava dalgalarının ağaçları yapısal olarak zayıflattığı uyarısında bulundu. Kew'in ağaç koleksiyonu yöneticisi Kevin Martin'in verdiği bilgiye göre, sonbaharda El Niño kaynaklı şiddetli fırtınaların beklenmesi, direnci azalan ağaçlarda kitlesel devrilmelere ve dal kırılmalarına yol açabilir.
Uzmanlar, yaşananları ağaçların görünmez bir savaş vermesi olarak tanımlıyor. İklim değişikliğinin iki aşamalı bir saldırısı söz konusu: Önce uzun süreli sıcak ve kuraklık ağaçları fizyolojik olarak tüketiyor, ardından şiddetli fırtınalar fiziksel olarak yıkıyor.
'Sahte sonbahar' ve enerji iflası
Kew Gardens yetkilisi Kevin Martin'in aktardığına göre, 2026 yazında kaydedilen rekor sıcaklıklar, ağaçlarda 'erken sonbahar' (false autumn) olarak bilinen bir savunma mekanizmasını tetikledi. Hayatta kalmak için normalden çok daha erken yaprak döken ağaçlar, bu süreçte kışa hazırlık için gereken kritik enerji rezervlerini tüketti.
Bu durum dokularda aşırı kırılganlığa yol açtı. Kew'in gözlemleri, sıcak stresi altındaki ağaçlarda 'yaz dalı düşmesi' (summer branch drop) fenomeninin yaygınlaştığını ortaya koydu. Bu fenomen, görünürde hiçbir fiziksel etken yokken büyük ve sağlıklı dalların aniden kopması anlamına geliyor ve odunsu dokulardaki içsel zayıflamanın en somut göstergesi.
Fırtına riski El Niño ile katlanıyor
Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi'nin (Met Office) tahminlerine göre, 2026 sonbaharında aktifleşen El Niño döngüsü, Kuzey Atlantik üzerinden gelen alçak basınç sistemlerini güçlendirecek. Bu da İngiltere genelinde fırtına sıklığının ve şiddetinin artması anlamına geliyor. Asıl tehlike ise şu: Ağaçların bu fırtınalara karşı koyma kapasitesi zaten ciddi oranda azalmış durumda.
Kew'in tahminlerine göre, aşırı sıcakla kuruyan toprakta kök sistemlerinin tutunma gücü zayıflıyor. Ani ve şiddetli yağışların toprağı gevşetmesiyle birlikte, ağaçların yüksek rüzgarlara karşı dayanma kapasitesinin %30'a kadar düştüğü hesaplanıyor. Bu, 1987 ve 2022'deki büyük fırtınalarda olduğu gibi, en büyük hasarı halihazırda fizyolojik stres altında olan ağaçların alacağı anlamına geliyor.
Türkiye için de benzer bir tablo
Bu mekanizma İngiltere'ye özgü değil. Türkiye'de de özellikle İstanbul'un tarihi çınar ağaçları ile Ege ve Akdeniz ormanları benzer bir tehditle karşı karşıya. 2023 ve 2024 yazlarında yaşanan aşırı sıcakların ardından Marmara Bölgesi'nde esen şiddetli lodos ve karayel fırtınalarında, zayıflamış ağaçların devrilme oranlarında gözle görülür bir artış kaydedildi.
Her ne kadar El Niño'nun Türkiye üzerindeki etkisi genellikle yağışlı bir kış olarak ortaya çıksa da, asıl sorun kurak geçen yaz aylarının hemen ardından gelen şiddetli rüzgarlar. Bu durum, iklim krizinin etkilerinin doğrusal olmadığını, birbirini tetikleyen zincirleme reaksiyonlarla hasarı katladığını gösteren çarpıcı bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Bu içerik yapay zeka araçlarının desteğiyle hazırlanmış, yayına alınmadan önce editör tarafından kontrol edilmiştir.
