Nepal'de mahkeme korunan alanlarda inşaatı yasakladı ama 10 HES'e izin çıktı

Nepal Yüksek Mahkemesi’nin korunan alanlarda altyapı projelerine izin veren kanun maddelerini Ocak 2025’te iptal etmesine rağmen kararın gerekçeli tam metni henüz yayımlanmadı. Mongabay'in bilgi edinme hakkı başvurularına dayanan araştırması, oluşan hukuki belirsizlik sürecinde hükümetin korunan alanlarda ve tampon bölgelerde 10 özel hidroelektrik santraline (HES) arazi kullanımı ve çevre izni verdiğini ortaya koydu.

Yargı Kararı ve Oluşan Hukuki Boşluk

• 10 Yeni HES İzni: Yüksek Mahkeme kararından bu yana geçen 1,5 yılı aşkın sürede gerekçeli kararın yayımlanmaması gerekçe gösterilerek, Ocak 2026'dan itibaren 10 özel HES projesine onay verildi.

• Etkilenen Alanlar ve Kapasite: Projelerin toplam kurulu gücü 360 MW'ın üzerinde ve yaklaşık 85 hektarlık orman alanını kapsıyor. İzinler Kanchanjunga, Gaurishankar ve Annapurna koruma alanları ile Makalu Barun ve Langtang milli parklarının tampon bölgelerini etkiliyor. (Not: Proje detayları tek kaynak olan Mongabay araştırmasına dayanmaktadır.)

• İptal Gerekçesi: 15 Ocak 2025'te Yüksek Mahkeme (Başyargıç Prakash Man Singh Raut başkanlığında), Milli Parklar ve Yaban Hayatı Koruma Kanunu'na 2024'te eklenen ve korunan alanlarda HES, otel ve demiryolu yapımına izin veren 5A ve 6(1A) maddelerini iptal etmişti. Mahkeme, çevreye duyarlı kalkınma ve nesiller arası adalet ilkelerine vurgu yapmıştı.

Yönetimin Uygulaması ve Sektör Baskısı

• Gerekçeli Karar Eksikliği: İdari yetkililer, gerekçeli karar yayımlanmadığı için 2023 kılavuzlarına ve Temmuz 2024 öncesi alınan bakanlar kurulu kararlarına dayanarak işlem yapıldığını savunuyor. Hukukçular ise bu durumu mahkeme kararının yanlış yorumlanması olarak nitelendiriyor.

• Süreklilik: İzinler, Eylül 2025 protestoları sonrası kurulan geçici hükümet döneminde başladı ve sonraki hükümet döneminde de devam etti. 9 Haziran 2026'da Bakanlar Kurulu Lower Arun, Lower Nyadi Khola, Bhunchha Khola ve Tadi Khola projeleri için orman arazisi kullanımını onayladı.

• Sektörün Basıncı: Bağımsız Güç Üreticileri Derneği (IPPAN), kararın 19.736 MW kapasiteli 267 projeyi riske attığını iddia ederek izinlerin devamı yönünde baskı uyguluyor. Nepal'in 2.991 MW'lık mevcut HES kapasitesinin %63'ü özel sektör tarafından işletiliyor.

Türkiye ile Benzerlik: Korunan Alanların Statüsü ve İdari Uygulama

• 7576 Sayılı Kanun Düzenlemesi: Türkiye'de 11 Mart 2026'da kabul edilen ve 19 Mart 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7576 sayılı Kanun ile milli parklar ve tabiat parklarında planlama, izin ve denetim yetkileri Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nde toplandı. Kamu yararı ve plan şartıyla özel kişilere turizm amaçlı yapı izinlerinin önü açıldı.

• Yargı İçtihattaki Sınır: Danıştay 6. Dairesi, Anayasa Mahkemesi'nin 5 Temmuz 2012 tarihli kararına (E:2011/27, K:2012/101) atıfla, korunan alanlarda yenilenebilir enerji tesislerine "bakanlık veya koruma kurulu uygun görüşüyle" izin verilmesinin koşulsuz bir izin hakkı tanımadığına hükmetmişti.

• Ortak İkilem: Hem Nepal hem Türkiye örnekleri, korunan alan sınırlarının yalnızca yasa metniyle değil, idarenin metni ve yargı kararlarını nasıl uyguladığıyla çizildiğini gösteriyor. Gerekçesi yayımlanmayan veya muğlak kalan kararlar idareye kendi yorumunu üretme alanı bırakıyor.