81 ilde iklim planı zorunlu hale geldi: Takvim 2027 sonu

Türkiye'de yerel iklim planlaması gönüllülükten çıkıp yasal yükümlülük haline geldi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın hazırladığı Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik, 4 Ağustos 2026 tarihli ve 33330 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Düzenleme, 2 Temmuz 2025'te TBMM'de kabul edilen ve 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu'nun 7. maddesine dayanıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) değerlendirmesine göre yönetmelik, kanunun her ilde koordinasyon kurulu kurulmasını öngören hükmünü uygulanabilir hale getiriyor.

Yönetmeliğe göre Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları (YİDEP) il sınırlarının tamamını kapsayacak; iklime uyum ile sera gazı azaltımını birlikte ele alacak ve adil geçiş gereklilikleri gözetilerek hazırlanacak. Bugüne kadar belediyelerin ağırlıklı olarak Avrupa Birliği'nin İklim ve Enerji için Belediye Başkanları Sözleşmesi kapsamında hazırladığı planlar belediye sınırıyla sınırlıydı; yeni çerçeve kapsamı il ölçeğine taşıyor.

Planda ne olacak?

Bakanlık düzenlemesine göre planlarda ilin iklim risk değerlendirmesi, uyum hedefleri, il sera gazı envanteri, emisyon azaltım hedefi ve eylemler yer alacak. Her eylem için sorumlu kurum, uygulama dönemi, izleme göstergesi, bütçe ve olası finansman kaynağı da belirtilecek.

Planların hazırlanmasında koordinasyon valide olacak; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi paydaşların katılımıyla süreci yürütecek. Bu ayrıntı yönetmelik metnine dayanıyor ancak bağımsız bir ikinci kurum tarafından ayrıca teyit edilmiş değil.

81 ilde vali başkanlığında kurulacak İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları'nda kamu kurumlarının taşra birimleri, yerel yönetimler, ticaret ve sanayi odaları, meslek kuruluşları, üniversiteler ve gerektiğinde sivil toplum kuruluşları yer alacak.

Kritik tarih: 31 Aralık 2027

Geçiş hükümlerine göre kurulların 31 Aralık 2026'ya kadar oluşturulması, ilk planların ise 2028-2032 dönemini kapsayacak şekilde 31 Aralık 2027'ye kadar kurul kararıyla kesinleşmesi gerekiyor. Bakanlık bu süreyi bir yıla kadar uzatabiliyor. Yönetmelik öncesinde iklim eylem planı bulunan illerin de mevcut planlarını yeni hükümlere uyarlaması isteniyor.

Uygulama E-YİDEP adlı elektronik sistem üzerinden izlenecek. İklim risk verileri, il sera gazı envanteri ve eylemlerin gerçekleşme durumu yıllık olarak sisteme yüklenecek; planlar İklim Portalı'nda kamuya açılacak ve beş yılda bir güncellenecek. UNDP'ye göre sistemin geliştirilmesine, Avrupa Birliği ile UNDP'nin yürüttüğü "Türkiye'de Yerel İklim Eylemi için AB Ortaklığı Projesi" kapsamında teknik destek sağlanacak.

Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre düzenlemenin gerekçelerinden biri, planların ortak metodoloji ve standart bir çerçevede hazırlanması ve iller arasında karşılaştırılabilir, izlenebilir bir planlama altyapısı kurulması.

Eksik halka

Ancak planların hazırlanmasında esas alınacak Teknik Kılavuz henüz yayımlanmadı. UNDP, 81 ilin plan hazırlığına kılavuzun tamamlanmasıyla başlamasının öngörüldüğünü belirtiyor.

Hazırlık tümüyle sıfırdan başlamıyor. Yönetmelik öncesinde YİDEP Teknik Çerçevesi ve Uygulamalı Eğitim Programı pilot illerde yürütüldü; Elazığ ve Isparta bu iller arasında yer aldı. Programda iklim projeksiyonları, risk değerlendirme yöntemleri, sera gazı envanteri hesaplaması ve kentsel iklim finansmanı işlendi. Yönetmelik taslağı da Aralık 2024 ve Şubat 2025'te kamu kurumları, yerel yönetimler, akademi ve sivil toplumun katıldığı çalıştaylarda tartışıldı, ardından kurum görüşlerine açıldı.

Buna karşın pilot il sayısı kaynaklar arasında çelişiyor: proje sitesi beş ilden söz ederken Isparta Belediyesi'nden bir yetkili altı il olduğunu belirtti. Pilot illerin tam listesi doğrulanamadı.

Yönetmeliğin asıl anlamı şu: iklim politikasının uygulama merkezi il ölçeğine kayıyor. 2027 sonuna kadar 81 ilin il sera gazı envanteri ve iklim risk değerlendirmesi üretmesi gerekiyor; bu teknik kapasite bugün sınırlı sayıda büyükşehirde bulunuyor.