Türkiye'nin ulusal karbon piyasası yasal çerçeveye kavuştu

Türkiye'nin ulusal karbon piyasasının hukuki çerçevesini çizen Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik, emisyonların izlenmesi, raporlanması ve tahsisatların ticaretine ilişkin usul ve esasları belirliyor.

Yönetmelikle birlikte Türkiye, gönüllü piyasalardan zorunlu ve yasal bir karbon piyasasına geçiş yaparak Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) ile uyumlu ilk kapsamlı piyasa yapısını kurmuş oldu. Sistemin işletilmesi ve mali işlemlerin yürütülmesi için Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) yetkilendirildi.

Pilot dönemde ücretsiz tahsisat

İklim Değişikliği Başkanlığı'nın belirlediği takvime göre 2026 ve 2027 yılları pilot dönem olarak kabul ediliyor. Bu dönemde tahsisatların yüzde 100 ücretsiz dağıtılması öngörülüyor. Pilot dönemdeki ücretsiz tahsisat miktarlarının tesis bazlı dağıtım takvimi ise henüz netleşmedi.

Sisteme yıllık emisyonu 50 bin ton CO2 eşdeğerinin üzerinde olan Kategori B ve C tesisleri dahil ediliyor. Okul ve hastane gibi kamu tesisleri ile savunma sanayii muaf tutuldu.

Yaptırımlar 50 milyon TL'ye kadar çıkıyor

ETS kapsamındaki işletmeler için doğrulanmış emisyon raporunun sunulmaması veya tahsisat yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi durumunda idari para cezaları 1 milyon TL'den başlayıp 50 milyon TL'ye kadar çıkabiliyor. Bu yaptırımlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2025 yılında kabul ettiği düzenlemeye dayanıyor.

CBAM'a karşı ulusal mekanizma

Bu yönetmelik, Türk sanayicisinin Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) kapsamında ödeyeceği karbon vergisinin Türkiye içinde kalmasını sağlayacak ulusal mekanizmayı kuruyor. Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi yolundaki en somut ekonomik aracını teşkil ediyor.

Türkiye, 2014 yılından bu yana emisyonlarını izleme, raporlama ve doğrulama (MRV) sistemini işletiyordu. Yeni yönetmelikle birlikte bu altyapı, zorunlu bir piyasa mekanizmasına dönüşüyor.

Sanayi için hazırlık penceresi

Pilot dönemdeki ücretsiz tahsisat uygulaması, Türk sanayisi için bir hazırlık penceresi niteliği taşıyor. 2028 sonrasında tahsisatların ücretli hale gelmesi ve karbon fiyatlarının yükselmesi bekleniyor. Bu nedenle işletmelerin teknolojik dönüşüm yatırımlarını bu dönemde tamamlaması gerekiyor.

EPİAŞ'ın işleteceği ikincil piyasada işlem görecek vadeli karbon kontratlarının detayları ise piyasa işletim prosedürleriyle belirlenecek. Bu prosedürlerin yayımlanmasıyla birlikte piyasanın işleyişine ilişkin daha net bir tablo ortaya çıkacak.